تین نیوز: هرساله از طریق مسئولان و رسانه های گروهی اطلاع پیدا می کنیم که تعداد زیادی از هموطنان ما در تصادفات جاده ای کشته و زخمی می شوند و این امر خسارات بسیار جانی و مالی را به دنبال دارد. اما در این بین آنچه مایه شگفتی است این است که علی رغم مشکلات موجود هنوز هم محوریت کلی راهکارها و پیشنهادهای بخش عمده ای از کارشناسان کشور این است که باید جاده ها تعریض شود، علائم راهنمایی و رانندگی تجهیز گردد، اعتبار جاده افزایش یابد و بسیاری پیشنهادهای دیگر که جملگی توسعه حمل و نقل جاده ای را تشویق می کنند و براین سیاست که برای کاهش تصادفات باید اعتبار جاده ها را افزایش داد، پافشاری می کنند. کارشناسان حمل و نقل بر این باورند که اصولاً نباید اجازه داد این همه ترافیک در جاده ها باشد و تنها رسیدگی به وضع جاده ها عملاً موجب ترغیب مردم به استفاده از جاده ها شده و لذا میزان تصادفات را بیشتر می نماید. اما چنانچه برای بهبود وضعیت حمل و نقل کشور رویکردی به شبکه های ریلی داشته باشیم، این امر باعث کاهش تصادفات و خرابی جاده ها ناشی از عبور و مرور کامیون می شود و از طرف دیگر به نفع اقتصاد کشور است. البته رسیدگی به وضعیت جاده ها در جای خود ضروری است ولی تجربه چندسال گذشته نشان می دهد که تنها از این طریق قادر به حل معضل تصادفات جاده ای نخواهیم بود و حتماً باید تحولی بزرگ در صنعت حمل و نقل ریلی ایجاد نمائیم تا بتواند نقش واقعی خود را در حمل بار مسافر کشور به عهده بگیرد.
اگر به آمارها نگاهی داشته باشیم سهم جابجایی مسافر در نوروز 1388 درخطوط ریلی و هواپیمایی 5 درصد ولی سهم جاده ای 95 درصد بوده است این خود نشانگر آن است که در این صنعت چقدر جای کار و توسعه وجود دارد که مسئولان به آن توجه کنند.
در کشورهای توسعه یافته حجم بسیار وسیعی از جابه جایی مسافر و نیز حمل بار را به بخش ریلی اختصاص می دهند و با اعمال محدودیت های شدید در سایر بخش ها، این را به عنوان بستر اصلی درفرآیند توسعه تقویت می کنند. سطح برخورداری از خطوط ریلی، ظرفیت بالای ناوگان وسطح تجهیزات آن، ارتقاء سرعت و... در حمل و نقل ریلی در کشورهای توسعه یافته نیز مؤید این نکته است که این صنعت سطح فراگیری در برخورداری از عوامل اساسی توسعه داراست.
قطار و معضل ترافیک شهری
طی چند دهه گذشته معضلات مربوط به شهر تهران از قبیل ترافیک، آلودگی هوا، گسترش بی رویه شهر، جمعیت زیاد و... ذهن بسیاری از مسئولان و مهندسان شهری را به خود مشغول داشته است. جدی بودن این معضلات قدری بوده و هست که برخی از صاحب نظران بحث تغییر پایتخت را مطرح کرده و معتقدند معضلات تهران صرفاً با تغییر پایتخت و انتقال آن به شهر دیگر امکان پذیر است. با این حال این سؤال که معضلات مربوط به کلان شهر تهران کی حل می شود؟! همچنان بی پاسخ مانده و راه حل مناسبی برای آن پیش بینی نمی شود.
شهردار تهران اخیراً در مراسمی افزایش خطوط قطارهای زیرزمینی (مترو) را به عنوان یکی از راه های حل معضلات فوق پیشنهاد داده و آن را برای رفع پاره ای مشکلات، مفید و مؤثر دانسته است.
در اینکه مترو عامل و فاکتور مؤثری در رفع معضلات فوق به شمار می رود تردیدی نیست.اما برخی از صاحب نظران معتقدند مترو آخرین و گران ترین راه حل ترافیک و آلودگی هواست و نمی توان به عنوان اولین راه حل به آن پرداخت. از نظر آنها راه حل های دیگری نیز وجود دارد که اگر به طور کارشناسانه و دقیق به آن پرداخته شود با هزینه کمتر دستاوردهای بیشتری عاید خواهد شد. راه حلی که برخی از صاحبنظران و متخصصان کشور با آن متفق القولند این است که چنانچه دولت و مسئولان امر به جای سرمایه گذاری در امر مترو و توسعه آن در داخل تهران وشهرهای دیگر به تأمین امکانات ارتباطی شهرهای اقماری تهران وسایر شهرها توجه کنند پی آمدهای مثبت تری خواهد داشت.
به عنوان مثال راه اندازی قطارهای حومه ای برای شهرک های اقماری شهرهای بزرگ یکی از این راه حل هاست. قطارهایی که نیاز به حفاری زمین، تخریب محیط زیست، خراب کردن ساختمان ها و منازل شهری و بسیاری از مشکلات و معضلات مربوط به راه اندازی مترو را ندارند، ولی درعین حال کارآیی مفید و مؤثرتری در رفع مشکلات مربوط به ترافیک، آلودگی هوا و... دارند. به نظر می رسد با راه اندازی این نوع قطارها حتی شاغلین در شهر تهران می توانند با سکونت گزیدن در شهرک های حومه تهران هر روز رأس ساعت مقرر در سر کار خود در تهران حاضر شوند و شب هنگام به منزل خود بازگردند. این درحالی است که اگر سرمایه گذاری بر روی قطارهای سریع السیر صورت گیرد، مردم شهرهای دورتر نظیر اصفهان، چالوس، زنجان، سمنان و... نیز ضمن سکنا گزیدن در شهرهای خود می توانند هر روز در تهران، سرکار خود حاضر شوند و درصورت تحقق این امر بسیاری از شهروندان تهرانی با میل و رغبت به شهر موردنظر خود بازخواهند گشت و عطای مشکلات و معضلات تهران را به لقایش خواهند بخشید. بدیهی است چنانچه دولت به این امر توجه نماید، بسیاری از مشکلات مربوط به مهاجرت ها، جمعیت زیاد، آلودگی هوا، ترافیک و... در حد قابل توجهی کاهش یابد. در مجموع طبق محاسباتی که انجام گرفته، انجام این کار نه تنها غیرممکن نیست بلکه عواید و دستاوردهایی که از این رهگذر عاید مردم و دولت می شود با راه اندازی مترو و عریض و طویل کردن جاده ها قابل مقایسه نیست.
قطار و مسأله مهاجرت
امروزه در کشورهای توسعه یافته، قطارهای مسافری درمتن زندگی مردم جای گرفته و کارکردهایی فراتر از یک وسیله حمل و نقل عمومی یافته اند. قطارها، بویژه از نوع سریع السیر آن امروز درتوزیع مناسب جمعیت، جلوگیری از مهاجرت های بی رویه، کاهش آلودگی هوا، کاهش آلودگی صوتی، ایجاد اشتغال، پایین آوردن هزینه های زندگی، صرفه جویی درمصرف انرژی و... تاثیرات شگرف و بسزایی دارند و از حد یک وسیله حمل ونقل عمومی عادی به یک وسیله مهم، حیاتی و استراتژیک تبدیل شده اند.
درتوکیوی ژاپن که می رفت همچون تهران با معضلاتی از قبیل جمعیت زیاد، آلودگی هوا، آلودگی صوتی و مهاجرت های بی رویه روبرو شود قطارهایی با سرعت 350کیلومتر راه اندازی شد تا مردم را ظرف مدت یک ساعت از توکیو به شهرهایی با فاصله 400تا 500کیلومتری برسانند، تا آنها برای کاهش هزینه زندگی و فرار از معضلات شهرهای بزرگ ترجیح دهند درشهرهای دورتر از توکیو زندگی می کنند و هر روز با قطار به توکیو آمده وشب برگردند.
درچنین شرایطی است که قطارها توانسته اند وارد زندگی مردم شوند و درمرکز شهرها به کارحمل و نقل مسافران مشغول شوند.
قطارهای سریع السیرV .G.T فرانسه نیز امروز یک چنین کاربردی داشته و نقش موثری درساماندهی وضعیت شهر دارند. بطوریکه به جرأت می توان ادعا کرد قطارها امروز درکشورهای توسعه یافته نقش کلیدی و اساسی را در تامین امنیت ملی جامعه دارند و می توانند بسیاری از بحران های زیست محیطی، جمعیتی و ... را سامان دهند.
کارشناسان و صاحبنظران اقتصادی کشور معتقدند علت اینکه شهرهای پیرامونی تهران نظیر هشتگرد، پرند و... شهرک های اقماری از اقبال چندانی برخوردار نبوده و آنطور که باید توسعه نمی یابند به این دلیل است که دست اندرکاران ساخت این شهرک ها به وسیله ایمن مسافرتی یعنی قطارها و ریل کشی به این شهرک ها توجهی نداشته اند.
در صورتی که اگر این وسیله مسافری بتواند راهی به این شهرک ها بیابد بخش اعظمی از مردم تهران ترجیح می دهند بنا به دلایل فراوان دراین شهرک ها سکنی گزینند و تهران از وضعیت بحرانی خود خارج شود.
بنابراین ما نیاز داریم که اولاً شبکه حمل و نقل ریلی را در اطراف و شهرک های حومه ای تهران گسترش دهیم و در مرتبه بعدی به فکر راه اندازی قطارهای سریع السیر و برقی به شهرهای دورتر ایران بیفتیم تا از این رهگذر بارقه های توسعه یافتگی و پیشرفت برکشور نمودار شود.
قطار و توسعه صنعت توریسم
در کشورهای پیشرفته صنعتی که اعتبار خاصی برای صنعت توریسم و درآمدهای ناشی از آن قائلند توجه ویژه ای به وسایل نقلیه و حمل جابه جایی مسافر صورت می گیرد. حمل و نقل ریلی امکان و ابزار مناسبی برای سفر و جابه جایی توریست به شمار می رود، زیرا مقرون به صرفه است و ایمنی و ویژگی های منحصر به فرد زیست محیطی آن ارزش و اهمیت خاصی به این وسیله بخشیده است. در کشور ما به دلیل ویژگی های خاص فرهنگی و تاریخی و جغرافیایی و از همه مهمتر، قرار گرفتن در گذرگاه ارتباطی قاره آسیا، اروپا و آب های آزاد جهان موقعیت ویژه ای دارد، صنعت توریسم و به تبع آن صنعت حمل و نقل ریلی توجه و جایگاهی خاص می طلبد.
در این راستا، توجه به دو محور اساسی لازم و ضروری است. اول، همکاری و تلاش برای اشاعه خطوط راه آهن به شهرها و استان هایی است که از جاذبه های فرهنگی، توریستی و طبیعی برخوردارند. دوم، توسعه برون مرزی راه آهن کشور است که می تواند ارتباط ما را با کشورهای همسایه در آسیا و از آن طریق با اروپا برقرار سازد. پیوستن غرب کشور، استان فارس و استان گیلان به شبکه سراسری راه آهن و تسریع در انجام این مهم شرایط بسیار مناسبی را در جذب توریست و ایجاد ارتباطات مناسب تر به وجود خواهد آورد. این سه منطقه که در حال حاضر از نعمت راه آهن کشور محروم مانده است از مناطق جذاب، دیدنی و خوش آب و هوای کشور است که همواره مورد توجه توریست ها و جهانگردان خارجی بوده است.
توسعه شبکه راه آهن کشور از یک سو و بالا بردن کیفیت خدمات قطارها از سوی دیگر می تواند در جذب توریست مؤثر باشد. تجربه چند ساله اخیر کشور ما در صنعت حمل و نقل ریلی نشان داده است که مشارکت بخش خصوصی و حضور و مشارکت مردمی در این حوزه نقشی مؤثر و تعیین کننده دارد. راه اندازی قطارهای سبز و سیمرغ نشان از قابلیت بسیار بالای بخش خصوصی دارد و آلترناتیو مناسبی است برای فعالیت هایی که هم اکنون بر دوش دولت سنگینی می کند.
سیاست های اعمال شده در کشورهایی نظیر آلمان و فرانسه می تواند در کشور ما نیز مورد توجه قرار گیرد. در این کشورها مسیرهای پروازی کوتاه، به نفع استفاده از راه آهن حذف گردیده و حتی بلیت سفر با قطارهای سریع السیر در فرودگاه های این کشورها به فروش می رسد.
در کشور ما نیز راه اندازی قطارهای مناسب حومه ای و محلی می تواند نقش بسیار مهمی در این زمینه ایفا کند. برای بسیاری از توریست ها و جهانگردان خارجی که علاقه مندند تمامی جاذبه های جغرافیایی، اقلیمی و تاریخی کشور را مورد بازدید قرار دهند، این امر جذابیت ویژه ای را به وجود خواهد آورد. البته در این زمینه فعالیت های بسیار خوبی صورت گرفته و دست اندرکاران صنعت حمل و نقل ریلی توجه و اهتمام خاصی جهت اتصال استان های فارس، گیلان و غرب کشور از خود نشان داده اند. اگر این فعالیت ها از سوی دولت با تخصیص هزینه و سرعت بیشتر همراه شود، دستاوردهای بسیاری برای کشور به ارمغان خواهد آورد. کشور ما در جنوب غربی آسیا و در منطقه خاورمیانه قرار گرفته است که از سوی شمال به دریای خزر و کشورهای ترکمنستان، ارمنستان و آذربایجان و از جنوب به دریای آزاد و از غرب با کشورهای ترکیه و عراق و از جانب مشرق با کشورهای پاکستان و افغانستان همسایه است. با توجه به این موقعیت، گسترش شبکه راه آهن به این کشورها و مناطق می تواند موقعیت خاص استراتژیک کشور را ارتقا داده و آن را در مرکز توجه کشورهای جهان و جهانگردان قرار دهد.