نفت نیوز: روز چهارشنبه (25 دی) با حضور مهندس غلامحسین نوذری، وزیر نفت و همچنین سفیر جمهوری خلق چین در تهران، قرارداد توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی به ارزش یک میلیارد و 760میلیون دلار در فاز اول به امضای سیف الله جشن ساز مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران و جیانگ جیمین مدیر عامل شرکت سی.ان.پی.سی رسید.

به گزارش نفت نیوز، وزیر نفت در مراسم امضای این قرارداد از سرمایه گذاری حدود 4 میلیارد دلاری چین در طرح توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی خبر داد.
غلامحسین نوذری با اشاره به حضور شرکت CNPC چین در طرح توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی افزود: این میدان حدود 6 میلیارد بشکه نفت درجا دارد.
وی گفت: این شرکت در طرح توسعه این میدان که از میدان های بزرگ نفتی در غرب رود کارون محسوب می شود، سرمایه گذاری می کند.
وزیر نفت، ارزش قرارداد طرح توسعه این میدان در دو فاز را حدود 3 و نیم تا 4 میلیارد دلار بیان کرد و افزود: فاز اول طرح توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی برای 75 هزار بشکه است و سرمایه مورد نیاز برای اجرای آن حدود 2 میلیارد دلار خواهد بود.
نوذری گفت: برای فاز دوم که بعد از فاز اول اجرایی خواهد شد، تولید روزانه حدود 75 هزار بشکه برنامه ریزی شده است که امیدواریم تا 48 ماه آینده این طرح به طورکامل هر دو فاز به بهره برداری برسد.
مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران نیز، در باره این قرارداد، گفت: ظرف شش ماه گذشته همکاران ما در شرکت ملی نفت ایران و شرکت متن، مذاکرات فشرده ای را برای توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی با شرکت ملی نفت چین آغاز کردند.
وی، با اشاره به موقعیت مهم این میدان، گفت: با توجه به این که بخش عمده ای از میدان نفتی آزادگان شمالی در زیر آب و در تالاب بزرگ هورالعظیم قرار دارد، این میدان از موقعیت جغرافیایی منحصر به فردی برخوردار است.
وی با بیان این که میزان و مدت زمان تولید در فاز نخست این میدان 330 میلیون بشکه در طول 25 سال است، تصریح کرد: پیش بینی می شود درآمد حاصله از تولید نفت خام در فاز نخست توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی، به 16 میلیارد دلار برسد.
جشن ساز حداکثر نرخ بازگشت سرمایه پیمانکار در این پروژه را، در حالت عادی 98/14 درصد اعلام و تصریح کرد: پیش بینی می شود پیمانکار در فاز نخست این پروژه نزدیک به 2 میلیارد دلار سرمایه گذاری انجام دهد.
او استفاده 51 درصدی از منابع داخلی کشور را یکی از نقاط بارز این قرارداد خواند و گفت: تمامی تسهیلات مربوط به تامین کالا، مهندسی و ساخت و سایر خدماتی که درارتباط با این پروژه هستند، از منابع داخلی  کشور تامین شده اند.
جشن ساز تصریح کرد: دسترسی به فن آوری های جدید، کسب تکنولوژی از میدان های نفتی سنگین و تولید نفت سنگین از دیگر اهداف شرکت ملی نفت ایران در این قرارداد است.
به گزارش نفت نیوز، در متن این قرارداد آمده است: « برمبنای پیش بینی های اولیه، میزان برآورد نفت خام درجای میدان، 6 میلیارد بشکه است. متوسط تولید روزانه 75هزار بشکه نفت خام و گاز تولیدی به میزان نفت خام قابل قبول تولید 330 میلیون بشکه در فاز اول درمدت 25 سال خواهد بود. جهت رسیدن به این سطح تولید نفت خام و گاز،مجموعا 58 حلقه چاه جدید ( 43حلقه چاه افقی تولید، 2 حلقه چاره ارزیابی عمودی، 3 حلقه چاه آبی _ اصلی و 10حلقه چاه برای افزایش ضریب تولید نفت خام(EOR) حفر خواهد شد.
- دوره قرارداد( دوره توسعه میدان و بازپرداخت) درصورت اجرای فاز اول 12سال و اجرای فازهای اول و دوم 17سال پیش بینی شده است. ضمنا بازپرداخت هزینه ها و حق الزحمه از محل 60درصد عایدات تولیدی در دوره 4 سال قابل تمدید به 6سال صورت خواهد پذیرفت.

نقدی بر قرارداد

در زمان اولیه شروع تولید از آزادگان شمالی از یک طرف حداقل اطمینان نسبت به حجم ذخایر قابل استحصال مخزن وجود دارد و از طرف دیگر میزان ذخایر میدان مبنا و پشتوانه برنامه تولید درازمدت قرار گرفته است. این میزان ذخایر قابل استحصال بسیار فراتر از دوره قرارداد بیع متقابل این میدان خواهد بود و شرکت چینی هیچ تعهد قراردادی و حقوقی نسبت به صحت اطلاعات خود نمی‌تواند داشته باشد.
بنابراین چنانچه پس از پایان قرارداد معلوم شود که برنامه تولیدی و کلیه تأسیسات احداث شده توسط چینی‌ها و بدهکاری متعاقب آن، افزون‌تر از میزان بهینه تولید میدان بوده است، بخشی از ذخایر مملکت دچار هرزروی خواهد شد و مسوولیتی هم متوجه آنها نخواهد بود.
یکی از توجیهات استفاده از بیع متقابل کمبود منابع مالی ذکر شده است ولی در اصل استفاده از این شیوه تعهدات بسیار سنگین مالی برای بازپرداخت ایجاد می‌کند که از درآمدهای نفتی پرداخت می‌شود. (طبق مفاد قرارداد)
برای توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی نباید تمام هزینه‌های توسعه جهت دستیابی به سقف پیش‌بینی شده تولید به صورت یکجا بزرگ‌نمایی شود (4 میلیارد دلار) بلکه باید فقط هزینه فاز یا مرحله اول توسعه ذکر شود چون با تولیدی شدن میدان در اصل هزینه مراحل بعدی توسط نفت خود میدان به دست می‌آید و به این ترتیب میزان منابع مالی مورد نیاز به شدت کاسته می‌شود.
نباید فراموش کنیم که نفت تولیدی آزادگان شمالی در مجموعه تولید کشور قرار دارد و بازپرداخت اقساط از نفت تولیدی مخزن به معنای بازپرداخت از محل درآمدهای نفتی کشور است. بنابراین تعهدات مالی کشور برای بازپرداخت این قرارداد یکی از بدهکاری‌های خارجی کشور محسوب می‌شود ولی متأسفانه این استقراض! بعنوان سرمایه گذاری مطرح شده است.

چند ابهامات درباره این قرارداد
در هر حال با توجه به اینکه شرکت "متن" از طرف شرکت ملی نفت ایران مسوول مذاکره با طرف چینی بوده است، چند ابهام و اشکال اساسی درباره این قرارداد به چشم می خورد که امیدواریم پاسخ قانع کننده ای برای افکار عمومی داده شود:
1. هزینه طراحی و سرمایه‌گذاری اعلام شده برای کل دوره توسعه میدان آزادگان شمالی طی چند سال مورد نیاز می باشد؟
2.  با عنایت به قانون استفاده از حداکثر توان داخلی، انجام کدام بخش از طرح توسعه میدان توسط نیروی‌های داخلی امکان‌پذیر نیست؟
3.  با در نظر گرفتن تأثیر نحوه حفر چاه‌های نفت در عمر مخزن، شرکت چینی چه تعهدی برای عدم بحران احتمالی در تولید بهینه پس از پایان زمان قرارداد خواهد داشت؟
4.  از آنجا که شرکت‌های خارجی براساس هزینه‌های خود نفت دریافت می‌کنند در قرارداد با چینی‌ها چه تدابیری برای جلوگیری از هزینه‌های غیرواقعی پیش‌بینی شده است؟
5.  آیا در این قرارداد مبلغی هم به‌عنوان حق ریسک به طرف چینی پرداخت خواهد شد؟ در صورت پرداخت چنین مبلغی توجیه آن چیست؟
6.  برای افزایش ضریب بازیافت میدان یاد شده چه اهرم قراردادی با چینی‌ها پیش‌بینی خواهد شد؟
7.  شرکت چینی برای توسعه میدان آزادگان شمالی چه تکنولوژی جدیدی مورد استفاده قرار می دهد؟
در پایان یادآور می‌شود مدیریت شرکت ملی نفت بر میادینی همچون آزادگان شمالی علاوه بر اشتغالزایی موجب تضمین تولید صیانتی از میدان نیز خواهد شد. با این اقدام حق انتخاب تکنولوژی و پیمانکار اجرایی پروژه با طرف ایرانی خواهد بود و از این طریق می تواند بهترین تکنولوژی روز دنیا را در پروژه مورد استفاده قرار دهد.
با وجود اشکالاتی که بر شیوه قراردادی بیع‌متقابل وارد است به نظر می‌رسد ادامه این شیوه نمی‌تواند توجیه منطقی و راه‌حل مناسبی در توسعه میادین نفتی کشور باشد.
وزارت نفت برای طرح‌های نفت و گاز در بخش بالادستی به جای بیع متقابل، بهتر است از حساب ذخیره ارزی یا مؤسسات بین‌المللی در جهت جذب منابع مالی استفاده کند.