فعالیت‌های آموزشی در سطوح عالی در صنعت نفت ایران بصورت رسمی در سال 1318 با تأسیس آموزشگاه فنی آبادان شروع شد. با توسعه این آموزشگاه، نام آن به دانشکده فنی آبادان، و سپس به دانشکده نفت آبادان(Abadan Institute of Technology) تغییر یافت. با توجه به گسترش فعالیت‌های آموزشی دانشکده نفت آبادان و نیاز کشور به تربِیت نیروهای متخصص در صنایع نفت و گاز این دانشکده در سال 1368 به دانشگاه صنعت نفت ارتقاء یافت.

برنامه‌های آموزشی در آموزشگاه فنی آبادان توام با کار بود و دانشجویان که به عنوان کارمند استخدام می‌شدند دو پنجم وقت خود را در آموزشگاه و سه پنجم آن را در پالایشگاه آبادان صرف کارآموزی می‌کردند. بدین ترتیب پس از یک سال آموزش مقدماتی تمام‌وقت و چهار سال آموزش توام با کار با درجه کارشناس فنی در رشته‌های شیمی نفت، مهندسی پالایش، مهندسی مکانیک و مهندسی برق فارغ التحصیل و عهده‌دار مسئولیت‌های مختلف، عموماً در پالایشگاه آبادان می‌شدند.

در سال 1335 با تغییر سیستم‌ آموزشی در صنعت نفت کشور که متأثر از زمان و شرایط موجود بود، نام آموزشگاه به دانشکده فنی آبادان تغییر یافت. برنامه‌های آموزشی بر روی رشته مهندسی عمومی متمرکز گردید و دانشجویان از سال چهارم دبیرستان و از طریق امتحان ورودی و مصاحبه پذیرفته می‌شدند. سال 1340 آخرین سال پذیرش دانشجو در این دوره بود که دانشجویان به مرور تا سال 1345 فارغ التحصیل شدند.

در سال 1341 مجدداً با تغییر برنامه‌های آموزشی، نام دانشکده فنی آبادان نیز به دانشکده نفت آبادان تغییر یافت. برنامه جدید تحصیلی نیز در رشته مهندسی نفت در گرایش‌های پالایش، اکتشاف و معدن و همچنین رشته بازرگانی و علوم اداری در گرایش‌های مدیریت و حسابداری تدوین گردید. در این دوره نیز برنامه‌های آموزشی شامل تحصیل توام با کارآموزی بود که سه سال آموزش تمام وقت و یک سال کارآموزی در واحدهای مختلف صنعت نفت را در بر می‌گرفت. دانشجویان در پایان تحصیل با درجه کارشناسی فارغ التحصیل و عموماً در صنعت نفت استخدام می‌شدند.

از سال 1345 تا 1359 بنا به نیاز صنعت نفت، برخی از رشته‌ها راه‌اندازی و یا از گردونه برنامه‌های آموزشی خارج شدند.

با شروع جنگ تحمیلی ، چون امکان استقرار دانشکده در آبادان غیر ممکن بود، ابتدا در سال 1360 دانشکده به گچساران منتقل گردید. به دنبال بازگشائی دانشگاه‌ها در آذر ماه 1361 فعالیت‌های آموزشی دانشکده پس از یکسال فعالیت در گچساران، در سال 1362 به مکان فعلی دانشکده نفت اهواز منتقل گردید.

در سال 1368، پس از پایان شرایط جنگی در کشور با صدور مجوز تأسیس دانشگاه صنعت نفت از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی، کلیه مؤسسات آموزشی موجود در وزارت نفت تحت پوشش دانشگاه قرار گرفتند. برای وزارت نفت نیز این فرصت فراهم گردید تا در راستی تحقق اهداف مورد نظر صنعت و بر اساس مقررات شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجوز شورای گسترش وزارت فرهنگ و آموزش عالی ضمن پوشش دادن واحدهای آموزشی موجود در صنعت نفت، اقدام به تاسیس دیگر مراکز علمی، آموزشی و پژوهشی در سطوح مختلف نماید. از آن جمله می‌توان به تأسیس دانشکده مهندسی شیمی و پتروشیمی شهید تندگویان آبادان در بهمن ماه سال 1370 در محل قبلی دانشکده نفت آبادان و مرکز تحقیقات دانشگاه صنعت نفت در سال 1371 در محل دانشکده نفت اهواز اشاره نمود.

در حال حاضر دانشگاه صنعت نفت داری سه دانشکده، یک مجتمع آموزشی و دو مرکز تحقیقات می‌باشد. این مراکز علمی عبارتند از:

دانشکده نفت اهواز
دانشکده نفت آبادان
مجتمع آموزشی علوم دریایی محمودآباد
دانشکده تحصیلات تکمیلی و مدیریت
مرکز تحقیقات نفت تهران
مرکز تحقیقات نفت اهواز
یکی از دستاوردهای تربیت متخصصین در این دانشگاه، ملی شدن صنعت نفت بود که برگ زرینی در تاریخ یران محسوب می‌شود. متخصصین دانشکده نفت آبادان در راه‌اندازی بخش‌های مختلف پالایشگاه آبادان، شگفت جهانیان را برانگیختند، در حالی که برخی از کشورهای خارجی ادعا کرده بودند که یرانی‌ها حتی نمی‌توانند آب آشامیدنی تصفیه کنند.

با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و اعمال تحریم‌های مختلف، تربیت یافتگان این دانشگاه نقش مهم دیگری را در جهت قطع وابستگی به بیگانگان ایفا نموده‌اند.